Wind chill: dlaczego wiatr sprawia, że jest zimniej

Przy bezwietrznej pogodzie tuż przy skórze leży cienka warstwa nieruchomego powietrza ogrzanego przez ciało. Ponieważ nieruchome powietrze słabo przewodzi ciepło, warstwa ta działa jak cieniutka izolacja. Wiatr ciągle ją zrywa i zastępuje świeżym, zimnym powietrzem. Fizycy nazywają to konwekcją wymuszoną: ruch powietrza jest napędzany z zewnątrz, a nie tylko przez unoszenie się ciepłego powietrza.

Im silniejszy wiatr, tym szybciej odsłonięta skóra traci ciepło. Ale efekt nie rośnie w nieskończoność: przy lekkim wietrze każdy dodatkowy podmuch robi dużą różnicę, a przy już silnym wietrze dodatkowy efekt jest mniejszy. Ochronna warstwa powietrza i tak jest wtedy prawie całkiem zerwana.

Wskaźnik wychłodzenia wiatrem przelicza temperaturę powietrza i prędkość wiatru na temperaturę, która byłaby odczuwana tak samo na suchej, odsłoniętej skórze w bezwietrznym powietrzu. Od 2001 roku amerykańskie i kanadyjskie służby pogodowe stosują wspólny, poprawiony wskaźnik oparty na modelach utraty ciepła przez twarz.

Najważniejsza ochrona jest zaskakująco prosta: wiatroszczelna warstwa zewnętrzna. Nawet cienka wiatrówka zatrzymuje w odzieży ciepłe powietrze, które wiatr w przeciwnym razie przegnałby przez tkaninę. Cieńsze warstwy ocieplające można wtedy założyć pod spód. Gruby polar bez ochrony przed wiatrem natomiast traci przy silnym wietrze dużą część swojego działania.

Najbardziej narażone są często odkryte części ciała, które mają dużą powierzchnię w stosunku do swojej wielkości: twarz, uszy, nos, palce. Czapka, komin lub ochrona twarzy i rękawice robią tu największą różnicę. Przerwy rób w osłonie skał, budynków lub lasu, a miejsce na namiot też wybierz osłonięte.

Jeśli dojdzie wilgoć, robi się jeszcze groźniej. Mokra skóra lub odzież tracą na wietrze dodatkowe ciepło przez parowanie. Wskaźnik wychłodzenia wiatrem tego nie uwzględnia; obowiązuje tylko dla suchej skóry.

Częste nieporozumienie głosi, że wiatr może sprawić, iż woda zamarznie, gdy powietrze ma temperaturę powyżej zera, tylko dlatego, że temperatura odczuwalna jest poniżej zera. To nieprawda. Pojemnik z wodą, silnik czy rura nie mają własnego źródła ciepła. Wiatr sprawia tylko, że szybciej osiągają temperaturę powietrza – nie robi się im zimniej niż powietrzu.

Liczba odczuwalna nie jest też prawem natury, lecz modelem. Różne kraje i służby pogodowe liczą ją różnie, więc wartości z różnych aplikacji nie zawsze da się bezpośrednio porównać. Słońce, własny ruch i ubranie nie są w tym wskaźniku uwzględnione. Mimo to wskaźnik wychłodzenia wiatrem mówi więcej o ryzyku odmrożeń niż sama temperatura powietrza.

Przy silnym wietrze i mrozie odsłonięte fragmenty skóry mogą przemarznąć, często bez wiedzy osoby, bo to miejsce drętwieje. W grupie obserwujcie nawzajem, czy na twarzy, zwłaszcza na nosie, policzkach i uszach, nie pojawiają się białe lub woskowobladе, zdrętwiałe plamy. Kto to zauważy, schodzi z wiatru, zakrywa to miejsce i idzie w ciepłe miejsce.

Leczenie odmrożeń należy do rąk osób, które się na tym znają; ten wpis nie podaje na to instrukcji. Przy rozległych lub głębokich odmrożeniach oraz przy objawach hipotermii, takich jak splątanie lub wyraźna senność, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Dzieci i osoby starsze wychładzają się szybciej i wymagają szczególnej uwagi.

Na szczytach, graniach, otwartych płaskowyżach i na wybrzeżu wiatr jest często znacznie silniejszy niż w dolinie czy w lesie. Kto rusza na dole w przyjemnych warunkach, łatwo nie docenia, jak zimno będzie wyżej. Wiatrówka powinna więc leżeć na wierzchu plecaka, w zasięgu ręki, a nie na samym dnie.

Podczas jazdy na rowerze, motocyklu, nart czy na łodzi własna prędkość również wytwarza wiatr w twarz. Dla twojej skóry działa on dokładnie tak jak wiatr naturalny. Dlatego twarz i dłonie tak szybko marzną na szybkim zjeździe.