Nastolatki w kryzysie: samodzielność i jasne ustalenia

Nastolatki chcą stawać się samodzielne i powinny. Plan, który po prostu im wręczono, wydaje się kontrolą i łatwo go zignorować, gdy naprawdę jest potrzebny. Plan, nad którym same pracowały, jest także ich planem. Rozumieją, dlaczego miejsce zbiórki jest akurat tam, i potrafią go zrealizować, nawet gdy sytuacja nie przebiega dokładnie tak, jak zakładano.

Usiądźcie razem i omówcie rodzinny plan: gdzie się spotykacie, jeśli nie da się dotrzeć do domu? Kto jest osobą kontaktową spoza regionu, do której wszyscy się odzywają? Traktuj pytania i zastrzeżenia poważnie. Nastolatki często znają swoje trasy, nawyki i kolegów lepiej niż rodzice i podsuwają dobre pomysły.

Prawdziwe zadania wzmacniają poczucie, że można coś zrobić. Kto w trudnej sytuacji ma sensowne zadanie, czuje się mniej bezradny i łatwiej zachowuje jasny umysł. Jednocześnie nastolatki odciążają całą rodzinę.

Sedno to zasady w formie „jeśli …, to …”. Kiedy zostajesz tam, gdzie jesteś – na przykład w szkole, jeśli tak mówią nauczyciele? Kiedy idziesz do domu? A przede wszystkim: dokąd idziesz, jeśli nie możesz się z nikim skontaktować? Takie zasady dają przestrzeń do działania, nie zostawiając nastolatków samych. Nie muszą wszystkiego wymyślać od nowa w danej chwili.

Ponad wszystkim: polecenia szkoły, służb ratunkowych i władz mają pierwszeństwo. Jeśli szkoła mówi, że wszyscy zostają, zostajesz – nawet jeśli wolałbyś iść do domu. Nie przechodzisz przez wodę powodziową, dym ani zamknięte strefy, choćby droga była dużo krótsza. Płynąca woda może być niebezpieczna nawet wtedy, gdy jest płytka, a zamknięcia zawsze mają swój powód.

W przypadku rodziców mieszkających osobno muszą istnieć ustalenia dla obu domów: punkty zbiórki, kontakty i pytanie, dokąd nastolatek idzie w razie wątpliwości. Ta odpowiedź powinna być jasna dla wszystkich zainteresowanych, zanim cokolwiek się wydarzy.

W kryzysach sieci komórkowe są często przeciążone, bo wszyscy chcą dzwonić naraz. Krótkie SMS-y często przechodzą wtedy łatwiej niż rozmowy. Ustalcie więc: kto może, wysyła krótką wiadomość do osoby kontaktowej – na przykład „W szkole, wszystko w porządku” – zamiast dzwonić raz po raz.

Ważne numery powinny być też na papierze, na przykład na małej karcie w portfelu. Gdy bateria się wyczerpie albo telefon zginie, prawie nikt nie zna numerów telefonów na pamięć. Powerbank w plecaku pomaga, ale nie zastępuje papierowej karty.

W czasie kryzysów w mediach społecznościowych szybko rozchodzą się plotki i fałszywe zdjęcia. Ustalcie razem, które źródła urzędowe się liczą – takie jak radio, aplikacje ostrzegawcze czy strony internetowe urzędów. I: nie publikuj lokalizacji publicznie, ani swojej, ani rodziny.

Nastolatki mogą nauczyć się wielu rzeczy, które pomagają w kryzysie: przejść kurs pierwszej pomocy, prawidłowo wezwać pomoc pod numerem alarmowym, wiedzieć, gdzie w domu odcina się wodę i prąd, i znać drogę do domu pieszo – nie tylko trasę autobusu. Takie umiejętności dają pewność siebie, która zostaje na długo.

Równie ważne jest, by ich nie przeciążać. Nastolatki nie zastępują dorosłych w opiece nad krewnymi potrzebującymi pomocy. Niebezpieczne zadania, takie jak obsługa agregatu, nie należą w ich ręce bez instruktażu i nadzoru. Dobrze dobrane zadania pasują do wieku i dojrzałości i zostawiają miejsce na powiedzenie: „Nie dam rady”.

Odświeżaj plan od czasu do czasu, na przykład na początku roku szkolnego albo gdy zmieniają się trasy. Często wystarczy krótka rozmowa: czy punkt zbiórki nadal jest właściwy? Czy numer na karcie jest aktualny?