Uczciwy bilans energii: co naprawdę daje dzień zbierania i łowienia ryb

Ciało stale spala składniki odżywcze, by wytwarzać ciepło i ruch. Nawet w całkowitym spoczynku duża część energii idzie na oddychanie, bicie serca, mózg i utrzymanie ciepła. Każdy ruch, każdy bagaż, zimno, wiatr i mokra odzież zwiększają zapotrzebowanie. Do planowania humanitarnego Podręcznik Sphere podaje 2100 kcal na osobę dziennie; kto ciężko pracuje na mrozie, potrzebuje znacznie więcej.

Ile energii daje pokarm, zależy od tego, z czego się składa. Orientacyjnie: węglowodany i białko dają około 4 kcal na gram, tłuszcz około 9 kcal na gram. Woda i błonnik nie dają praktycznie nic. Dzikie zielenie to głównie woda i błonnik – dlatego cały kosz często zawiera mniej energii niż baton czekoladowy. W przyrodzie bogate w energię są głównie tłuste orzechy jesienią i ryby.

Bez jedzenia organizm sięga po swoje rezerwy: najpierw po zmagazynowany cukier, potem głównie po tłuszcz, a także po białko mięśniowe. Osłabia cię to i zwiększa wrażliwość na zimno, ale przy dostatecznej ilości wody można to przeżyć przez tygodnie. Wody natomiast ciało prawie nie magazynuje, a wychłodzenie przy wilgoci i wietrze może stać się zagrożeniem życia już po kilku godzinach. Z tego wynika kolejność: schronienie, woda, zostanie znalezionym, potem jedzenie.

Uczciwe obliczenia zaczynają się od własnego plecaka. Połóż wszystko, co jadalne, na chuście, odczytaj wartości energetyczne z opakowań – kcal na 100 gramów razy waga – i podziel przez liczbę osób. Zwykle zapasy starczają przy małych porcjach dłużej, niż myślisz. Świadomość tego zdejmuje presję i zapobiega gorączkowym, niebezpiecznym poszukiwaniom.

Przed każdym szukaniem jedzenia zadaj sobie cztery pytania: Jak daleko muszę iść? Ile to potrwa? Jak bardzo zmoknę i zmarznę? Jak duże jest ryzyko – upadek, zgubienie się, pomylenie roślin? Warto tylko to, co jest blisko obozu, szybkie do zdobycia, pewnie rozpoznane i obfite. Krzak pełen dojrzałych jagód tuż przy obozie: tak. Dwugodzinny marsz po garść ziół: nie.

Oszczędzanie energii jest często skuteczniejsze niż jej szukanie. Kto zostaje w miejscu, gdzie można go znaleźć, dużo odpoczywa, jest suchy, izoluje się od ziemi i śpi w cieple, potrzebuje o wiele mniej. Pracuj tak wolno, żebyś się nie pocił, bo mokra odzież wychładza i kosztuje dodatkową energię. Każda kaloria, której nie zużyjesz, to taka, której nie musisz szukać.

Głód zmienia sposób myślenia. Kto mało jadł, staje się niecierpliwy, drażliwy i godzi się na większe ryzyko. Właśnie wtedy myli się rośliny, nie docenia stromych zboczy i porzuca obozy. Bądź świadomy tej pułapki i ważne decyzje podejmuj, jeśli to możliwe, wypoczęty i razem z innymi. Nie jedz niczego, czego nie rozpoznajesz w 100 % – zatrucie kosztuje o wiele więcej, niż może przynieść jakikolwiek posiłek.

Ciało potrzebuje wody, żeby przetwarzać pokarm, zwłaszcza bogaty w białko, jak ryby i mięso. Gdy wody jest mało, jedz niewiele i pokarmy bogate w białko zachowaj na później. Osłabienie, zawroty głowy przy wstawaniu i uczucie zimna to normalne skutki jedzenia małych ilości i powód, by odpoczywać jeszcze więcej. Splątanie, silne dreszcze lub omdlenie to stany zagrożenia: zadzwoń pod 112, w Austrii także 144, a w austriackich górach także do ratownictwa górskiego pod numer 140.

Po wielu dniach prawie bez jedzenia organizm przełączył się na tryb oszczędzania. Nagłe, obfite jedzenie może go wtedy przeciążyć. Dlatego zaczynasz od nowa powoli, małymi porcjami, i szukasz pomocy medycznej. Dzieci, osoby starsze i chore mają mniejsze rezerwy niż zdrowi dorośli – potrzebują pomocy szybciej i w grupie otrzymują opiekę w pierwszej kolejności.

Szukanie jedzenia ma sens, gdy schronienie, woda i sygnał są zapewnione, sytuacja kryzysowa prawdopodobnie potrwa dłużej, a w pobliżu obozu da się znaleźć coś wartościowego – dojrzałe jagody, jesienią orzechy albo, tam gdzie to legalne lub w prawdziwym zagrożeniu życia, ryby. W grupie najlepiej, gdy jedna osoba dobrze znająca rośliny zbiera, a pozostali zajmują się ogniem, schronieniem i sygnałem.

Szukanie jedzenia nie ma sensu w pierwszych godzinach po zgubieniu się, przy zimnie, wilgoci lub ciemności, gdy jesteś ranny albo gdybyś musiał opuścić miejsce, w którym cię szukają. W tych sytuacjach głód jest nieprzyjemny, ale nie jest zagrożeniem. Zagrożeniem jest wychłodzenie, brak wody albo wypadek podczas poszukiwań.

Najlepszy bilans energii robi się w domu. Mała, bogata w energię racja awaryjna w plecaku, ciepła odzież ochronna i zostawiony plan wyprawy niewiele ważą, a zastępują wiele godzin poszukiwań. Kto jest tak przygotowany, w prawdziwej sytuacji kryzysowej prawie nie musi myśleć o jedzeniu.

Amerykański podręcznik przetrwania armii USA (FM 3-05.70) podkreśla, że choć można żyć kilka tygodni bez jedzenia, sprawność fizyczna i psychiczna bez niego szybko spada. Ile dokładnie to trwa, zależy od rezerw organizmu, zdrowia, temperatury i wody – dlatego ten wpis nie podaje dokładnej liczby.

Zapotrzebowanie na energię jest u poszczególnych osób bardzo różne. Raport ekspertów FAO/WHO/UNU opisuje, jak rośnie ono wraz z rozmiarami ciała, wiekiem i aktywnością fizyczną. Wartości planistyczne, takie jak 2100 kcal z Podręcznika Sphere, to średnie dla dużych grup, a nie dokładne wyliczenie dla ciebie.

Głód siedzi też w głowie. Stałe pory posiłków, małe porcje, ciepły napój i wspólne rytuały pomagają zachować spokój. Kto wie, że może wytrzymać długo, podejmuje lepsze decyzje niż ten, kto rusza w drogę ze strachu przed głodem.