Jak znieść ból i uraz, gdy pomoc jest daleko

Ból jest sygnałem ostrzegawczym, który powstaje w mózgu. Nerwy zgłaszają uraz, a mózg ocenia, jak bardzo jest groźny. Ta ocena zależy nie tylko od urazu, ale też od tego, jak się poza tym czujemy: strach, napięcie, zimno, zmęczenie i myśli typu „Jest coraz gorzej” nasilają odczuwanie bólu. Spokój, ciepło i skupienie uwagi na czymś innym mogą go złagodzić.

Długi wydech uspokaja ciało i zmniejsza napięcie mięśni. Ma to znaczenie, ponieważ spięte mięśnie wokół urazu bolą dodatkowo. Opisanie bólu liczbą i neutralnymi słowami zastępuje katastroficzne myśli faktami. Odwrócenie uwagi wykorzystuje to, że uwaga jest ograniczona: to, co zajmuje umysł, zostawia mniej miejsca na ból.

Kolejność jest decydująca: najpierw bezpieczeństwo i wezwanie pomocy, potem prosta pierwsza pomoc, potem radzenie sobie z bólem. Silne krwawienie zatrzymuje się mocnym, bezpośrednim uciskiem. Bolącą nogę lub rękę ułóż i podeprzyj tak, aby bolało jak najmniej, i niepotrzebnie jej nie ruszaj. Stłuczenia chłodź krótko owiniętym śniegiem lub zimną wodą. Izolacja od podłoża i ciepłe okrycie są prawie zawsze słuszne.

Ocena bólu: 0 oznacza brak bólu, 10 – najgorszy do wyobrażenia. Mniej więcej co godzinę zapisuj czas i ocenę oraz to, czy coś się zmieniło. Odwrócenie uwagi może być proste: zobacz pięć rzeczy, usłysz cztery, poczuj trzy; liczenie w pamięci; piosenka; znana trasa, którą idziesz w myślach; plany na później.

Oszczędzanie sił oznacza przemieszczanie się tylko wtedy, gdy to konieczne – na przykład kilka metrów, by znaleźć się poza wiatrem i wilgocią – i to krótkimi odcinkami z przerwami. Czas oczekiwania też podziel na odcinki: „Do następnej pełnej godziny”. Dzięki temu długi czas staje się do zniesienia.

Radzenie sobie z bólem nie jest powodem, by pomijać lub odkładać wezwanie pomocy. Natychmiast zadzwoń ponownie pod 112, jeśli pojawią się sygnały ostrzegawcze: blada, zimna, spocona skóra, szybkie tętno, niepokój lub splątanie, narastająca duszność, silne lub nasilające się krwawienie, ból w klatce piersiowej lub brzuchu, drętwienie albo porażenie. Do przybycia pomocy: przy bladej, zimnej, spoconej skórze połóż poszkodowanego płasko, ale przy trudnościach z oddychaniem posadź go z uniesioną górną częścią ciała; utrzymuj ciepło, nie zostawiaj go samego.

Tylko pierwsza pomoc na poziomie laika: niczego nie nastawiaj, nie wyciągaj przedmiotów z ran. Nigdy nie przykładaj zimna bezpośrednio do skóry i tylko na krótko – inaczej grozi odmrożenie, a reszta ciała musi pozostać ciepła. Leki przeciwbólowe tylko wtedy, gdy je znasz i dobrze je tolerujesz, i wyłącznie zgodnie z ulotką. Alkohol jest wykluczony: wychładza i zaburza ocenę sytuacji.

Te techniki pomagają przy zwichnięciach, stłuczeniach, podejrzeniu złamania i ranach, gdy ratunek trwa dłużej – na przykład w górach albo w odległych lasach. Pomagają też towarzyszom: mów spokojnie, oddychajcie razem, pytaj o ocenę bólu, zapisuj ją i dbaj o to, żeby poszkodowany był ciepły.

Przy utracie przytomności, trudnościach z oddychaniem lub silnym krwawieniu liczy się tylko wezwanie pomocy i pierwsza pomoc. Te techniki nie usuwają bólu i nie zastępują leczenia. Pomagają lepiej przetrwać czas do rozpoczęcia leczenia.

Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji oraz międzynarodowe wytyczne udzielania pierwszej pomocy Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca opisują działania dla laików, na których opiera się ten wpis. Najlepszym przygotowaniem jest kurs pierwszej pomocy – tam ćwiczysz w praktyce opatrunki uciskowe, układanie poszkodowanego i wezwanie pomocy.

Oceny bólu i godziny zapisane w notesie są cenne dla ratowników: pokazują, czy stan się poprawił, czy pogorszył. Wielu ludzi zauważa też, że zapisywanie daje poczucie, że znowu można coś zrobić.