Sarna, jeleń, kozica: rozpoznawanie odcisków racic

Jeleniowate, kozica i koziorożec to parzystokopytne. Tylko dwa z ich palców dźwigają ciężar; pokrywają je twarde rogowe kopyta, czyli racice. Za nimi znajdują się dwa małe, uwstecznione palce, czyli racice boczne. Na twardym podłożu nie dotykają ziemi. Tylko na miękkim gruncie, w głębokim śniegu albo gdy zwierzę szybko biegnie i racice zapadają się głębiej, odbijają się jako dwie małe kropki za racicami głównymi.

Ponieważ racice z przodu schodzą się razem, każdy ślad jest strzałką wskazującą kierunek ruchu. Przy powolnym chodzie zwierzęta stawiają tylne kopyto w ślad przedniego lub obok niego i powstaje wąska linia śladów. Podczas ucieczki racice rozchylają się, odbijają się też racice boczne, ziemia lata do tyłu, a ślady układają się w grupy po cztery z dużymi odstępami.

Gatunki różnią się głównie wielkością i kształtem. Sarna ma małe, spiczaste racice o ostrych krawędziach. Jeleń ma duże, szersze racice z bardziej zaokrąglonymi końcami. Kozica i koziorożec mają twarde krawędzie i miększą, gumową podeszwę, która trzyma się skały; na stromych zboczach ich racice się rozchylają. Razem ze środowiskiem zwykle daje to jasny obraz.

Długość śladu mierz od czubka do tylnej krawędzi racic, bez przednich racic bocznych. Orientacyjnie: około 4 do 5 centymetrów u dorosłej sarny i 7 do 9 centymetrów u dorosłego jelenia. Daniel, który występuje tylko w niektórych regionach, plasuje się pośrodku. Młode większych gatunków mogą być tak małe jak sarna – dlatego bierz pod uwagę kilka śladów i środowisko.

Najważniejsze jest porównanie z dzikiem. U dzika racice boczne są prawie zawsze widoczne i wyraźnie wysunięte na boki, szerzej niż racice główne. Cały ślad wygląda okrągławo, jest prawie tak szeroki jak długi. U sarny i jelenia racice boczne, jeśli w ogóle je widać, leżą bliżej siebie i bezpośrednio za racicami głównymi.

W górach pomaga miejsce: ślady w skalistym terenie powyżej granicy lasu częściej pochodzą od kozicy lub koziorożca. Na halach, gdzie wypasa się zwierzęta, kozy i owce trudno odróżnić. Wtedy ważniejsze stają się inne znaki, takie jak sierść na ogrodzeniach, odchody czy obserwacja przez lornetkę. Bądź uczciwy w rozpoznawaniu i dodawaj „prawdopodobnie”, gdy nie jesteś pewien.

W maju i czerwcu koźlęta saren często leżą same i nieruchomo w wysokiej trawie. To ich ochrona: prawie nie pachną i zostają w bezruchu, kiedy matka pasie się w pobliżu. Dotknięcie koźlęcia może sprawić, że matka go odrzuci. Dlatego od razu cicho idziesz dalej, a psy bierzesz na smycz. Więcej na ten temat w haśle o rannych lub pozornie porzuconych dzikich zwierzętach.

W czasie rui, u jeleni mniej więcej od września do października, byki są pobudzone i mogą zachować się nieprzewidywalnie. Ryczące zwierzęta obserwuj tylko z dużej odległości przez lornetkę, nigdy z bliska dla zdjęcia. Na drogach i przy skrajach lasu uważaj też o zmierzchu na przechodzące jelenie.

Zimą dzikie zwierzęta mają mało pożywienia i oszczędzają energię. Każda ucieczka przez głęboki śnieg może je bardzo osłabić. Trzymaj się ścieżek, szanuj ostoje zwierzyny i znaki, i nie idź tropem w miejsca odpoczynku. W górach dbaj też o własne bezpieczeństwo: dla śladu nie wchodzisz w strome ani lawiniaste tereny.

Ślady racic to najczęstsze ślady dużych zwierząt w Europie Środkowej. Dobrze nadają się do rozpoznawania kierunku wędrówki, chodu i sposobu wykorzystywania terenu, na przykład tego, którędy sarny przechodzą między lasem a polem. Z dziećmi na błotnistej leśnej ścieżce w kilka minut znajdziesz ślady w kształcie serca i odczytasz kierunek ruchu.

Rozpoznawanie nie ma większego sensu na twardo zamarzniętym, kamienistym podłożu ani w głębokim puszystym śniegu, gdzie nie widać racic. Nie da się też ocenić wieku zwierzęcia ani niezawodnie wykluczyć zwierząt gospodarskich na podstawie samego śladu. A kto idzie tropem tylko po to, żeby zobaczyć zwierzę, płoszy je – lepiej poczekać w stałym miejscu i obserwować przez lornetkę.

Oprócz śladów racic sarny i jelenie zostawiają wiele innych znaków. Ogryzione końcówki pędów na młodych drzewkach to objady; ponieważ jelenie nie mają górnych siekaczy, ich brzegi są postrzępione. Na cienkich młodych drzewkach rogacze wiosną zdzierają korę, żeby pozbyć się łyka z poroża i znakować teren. Płytkie zagłębienia w trawie lub śniegu pokazują miejsca odpoczynku.

Kozica to mistrz wspinaczki: miękkie podeszwy jej racic przylegają do skały jak guma, a twarde krawędzie trzymają się na śniegu i lodzie. Koziorożec jest jeszcze bardziej związany ze skałą. Oba gatunki potrzebują zimą spokoju, bo pokarmu jest mało, a każda ucieczka przez śnieg kosztuje siły – to kolejny powód, dla którego obowiązuje zasada: patrz, nie podążaj.