Dzik: odciski racic, ślady ryjące i właściwe zachowanie

Podobnie jak jeleniowate, dziki są parzystokopytne: chodzą na dwóch racicach. Ich przyrożki leżą jednak niżej na nodze i dalej na zewnątrz. Dlatego odbijają się na prawie każdym podłożu, po bokach obok racic i za nimi, szerzej od nich. Same racice są z przodu bardziej zaokrąglone niż u sarny. Powstaje niemal kwadratowy odcisk, łatwy do odróżnienia od śladów jeleniowatych.

Silnymi ryjami dziki rozbijają grunt, żeby znaleźć korzenie, larwy, dżdżownice i gniazda myszy. Przy tym przewracają grudy ziemi, jakby ktoś pracował małą motyką. Latem i w upał tarzają się w błotnistych kałużach. Błoto chłodzi je i chroni przed owadami. Potem ocierają się o pobliskie drzewa – na tych drzewach do ocierania zostaje skorupa błota na wysokości kolan, często z włosiem.

Dziki żyją w grupach rodzinnych, watahach, prowadzonych przez doświadczone lochy. Młode rodzą się głównie wiosną, ale mogą pojawić się przez cały rok. Mają jasne i ciemne pasy wzdłuż ciała. Wataha zostawia na tych samych ścieżkach wiele śladów różnej wielkości – ważny znak, że są młode.

Wiek śladów decyduje o tym, jak się zachowasz. Świeże buchtowisko ma ciemną, wilgotną ziemię, ostre krawędzie i korzenie jeszcze nieprzywiędłe. Świeża kałuża do tarzania jest mokra i mętna, z mokrymi plamami błota przyklejonymi do brzegów. Stare buchtowisko jest wyschnięte i kruche, z ponownie porastającą je trawą. Świeże ślady oznaczają: zwierzęta mogą leżeć w ukryciu bardzo blisko.

Dziki polegają na węchu i słuchu; nie widzą szczególnie dobrze. Jeśli poruszasz się słyszalnie i mówisz spokojnie, zauważą cię wcześnie i zwykle odejdą. Niebezpiecznie robi się, gdy je zaskoczysz, gdy nie mają drogi ucieczki albo gdy dręczy je pies. Dlatego najważniejsze są trzy zasady: nie wchodź w gąszcz, pies na smyczy, zawsze zostaw drogę wyjścia.

Podczas spotkania liczy się spokój. Zatrzymaj się, nie krzycz, nie uciekaj i nie idź w stronę zwierzęcia. Mów spokojnie, żeby rozpoznało w tobie człowieka, i cofaj się powoli tą samą drogą, którą przyszedłeś. Jeśli dzik mimo to idzie na ciebie, stań za grubym drzewem albo wejdź na wyniesione miejsce, takie jak skała. Zwykle zwierzę wtedy przebiega obok.

Locha z młodymi to najniebezpieczniejsza sytuacja. Broni młodych z determinacją, także przed ludźmi i psami. Warchlaki wyglądają uroczo, ale nigdy nie podchodzisz do nich, nie wabisz ich ani nie dotykasz. Jeśli przypadkiem znajdziesz się między lochą a jej młodymi, od razu wycofaj się spokojnie, jeśli to możliwe w stronę przeciwną do młodych.

Dzików nigdy się nie karmi, nawet resztkami chleba na postoju. Dokarmiane zwierzęta tracą płochliwość, wchodzą do ogrodów i osiedli i mogą tam stać się niebezpieczne. Dzika w strefie zabudowy albo rannego, agresywnego zwierzęcia zgłoś policji – 110 w Niemczech, 133 w Austrii. Jeśli ktoś jest ranny, zadzwoń pod 112, w Austrii także 144.

Jeśli znajdziesz martwego dzika, nie dotykaj go. Zanotuj dokładne miejsce, najlepiej ze współrzędnymi, i zgłoś znalezisko urzędowi weterynaryjnemu, starostwu powiatowemu lub policji. Tłem jest afrykański pomór świń: nie jest groźny dla ludzi, ale zwykle śmiertelny dla dzikich i domowych świń i może być przenoszony przez buty, pojazdy i resztki jedzenia. Dlatego nigdy nie zostawiaj w przyrodzie resztek jedzenia.

Znajomość śladów dzików przydaje się w dużej części Europy Środkowej, także na skraju miast: podczas wędrówki, biegania, jazdy na rowerze i spaceru z psem, zwłaszcza o zmierzchu. Kto rozpoznaje buchtowiska i kałuże do tarzania, może unikać lub omijać miejsca ze świeżymi śladami i być przygotowany na możliwe spotkanie.

Ta wiedza nie służy do tropienia dzików ani skradania się do nich dla zdjęć. Nie zastępuje też pomocy przy szkodach w ogrodzie: tam pomagają solidne ogrodzenia, zabezpieczony kompost i pojemniki na śmieci oraz porada gminy lub miejscowych myśliwych. Nigdy sam nie przeganiasz zwierząt.

Dziki są bardzo przystosowalne. W niektórych miastach żyją stale w parkach i ogrodach, bo znajdują tam pożywienie. Ich liczebność wzrosła w wielu regionach, częściowo dlatego, że łagodne zimy i pola kukurydzy zapewniają pokarm i kryjówki. Dlatego częściej spotyka się ich ślady.

Język łowiecki ma wiele własnych słów: po niemiecku zryty grunt nazywa się Gebräch, ryj Wurf, ślad Fährte. Nie musisz ich znać, żeby być bezpiecznym w terenie – ale pomagają przy czytaniu śladów, książek czy komunikatów od leśników.