Nakrycie głowy: ciepła czapka, kapelusz przeciwsłoneczny, komin

Głowa i szyja są dobrze ukrwione i zwykle odkryte, podczas gdy reszta ciała jest ubrana. Dlatego tam wyraźnie tracisz ciepło, gdy jest zimno i wietrznie, i łatwo się tam spalasz, gdy świeci słońce. Czapka z wełny lub włókien syntetycznych zatrzymuje warstwę nieruchomego powietrza, która izoluje. Ważne, żeby zakrywała uszy, bo uszy są cienkie i szybko stygną.

Kapelusz przeciwsłoneczny działa natomiast przez cień. Szerokie rondo dookoła chroni twarz, uszy i kark lepiej niż czapka z daszkiem, która zostawia kark odkryty. Jasny, przewiewny kapelusz wypuszcza ciepło; ciemny, ciasno przylegający je zatrzymuje. Pasek pod brodą zapobiega zwianiu kapelusza przez wiatr.

Komin to uniwersalne rozwiązanie pomiędzy tymi dwoma. Możesz go nosić jako ocieplacz szyi, opaskę, cienką czapkę albo jako chustę na usta i nos przeciw wiatrowi i grubemu pyłowi. Waży prawie nic i szybko schnie.

Nakrycie głowy to jeden z najszybszych sposobów regulowania ciepła ciała. Podczas wspinaczki robi ci się ciepło – zdejmij czapkę, zanim zaczniesz się pocić. Gdy tylko zatrzymasz się na przerwę, załóż ją od razu z powrotem, bo ciało szybko się wtedy wychładza. Dzięki temu odzież pozostaje bardziej sucha i mniej marzniesz.

Częstym błędem jest zostawienie czapki w domu, bo na początku jest ciepło. W górach, wieczorem lub przy zmianie pogody może się szybko znacznie ochłodzić. Czapka waży tak mało, że naprawdę powinna być na każdej wyprawie. Mokrej czapki natomiast nie należy zostawiać na głowie; wymień ją na suchą lub użyj komina.

Zadbaj o to, żeby czapka mieściła się pod kapturem i – jeśli go nosisz – pod kaskiem. Kask chroni przed spadającymi kamieniami, przy wspinaczce lub jeździe na rowerze; czapka nigdy go nie zastąpi.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca kapelusz z szerokim rondem, gdy indeks UV jest podwyższony – ale razem z cieniem, odzieżą, okularami przeciwsłonecznymi i kremem z filtrem. Sam kapelusz nie wystarczy, bo promieniowanie UV odbija się też od wody, piasku, a zwłaszcza śniegu i dociera do twarzy od dołu. W górach promieniowanie UV jest też silniejsze niż na nizinach.

Przed wyprawą sprawdź indeks UV w prognozie pogody. Promieniowanie jest najsilniejsze w okolicach południa; wtedy cień jest szczególnie cenny. Dzieci potrzebują szczególnie dobrej ochrony przed słońcem.

W upale przewiewny, jasny kapelusz jest lepszy niż ciasno przylegająca czapka. Ból głowy, zawroty głowy, mdłości lub silne wyczerpanie mogą być objawami choroby cieplnej. Wtedy natychmiast wejdź w cień, odpocznij, ochłodź się i pij. Jeśli ktoś jest splątany lub traci przytomność, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Na letniej wycieczce w góry w plecaku często powinny się znaleźć oba rodzaje nakrycia głowy: kapelusz przeciwsłoneczny na dzień i ciepła czapka na szczyt, wieczór albo burzę z zimnym wiatrem. Zimą ciepła czapka to konieczność, a komin chroni szyję i twarz przed lodowatym wiatrem.

Jeśli nie masz kapelusza przeciwsłonecznego, możesz wsunąć chustę pod czapkę z daszkiem tak, by zwisała na kark i uszy. To stare, sprawdzone rozwiązanie z gorących regionów. Więcej na ten temat we wpisie o improwizowanej ochronie przed słońcem.

Nakrycie głowy łatwo zgubić, zwłaszcza na wietrze. Pomaga pasek pod brodą, klips na kurtce albo stały nawyk, gdzie chowasz czapkę. Dobrą rezerwą jest druga cienka czapka lub komin.

Często słyszy się, że najwięcej ciepła ciała ucieka przez głowę. To nieprawda. Głowa traci mniej więcej tyle ciepła, ile wynika z jej powierzchni – nie jakąś szczególnie dużą ilość. Czapka mimo to tak bardzo pomaga z innego powodu: głowa jest często jedyną odkrytą częścią ciała, a właśnie tam dodatkowa warstwa pomaga od razu.

Podręczniki alpinistyczne od dawna wymieniają więc ciepłą czapkę jako podstawowe wyposażenie, bo za bardzo małą wagę daje ogromny komfort. Istnieją osobne badania tego, jak dobrze tkanina chroni przed promieniowaniem UV; ten wpis nie podaje na ten temat żadnych liczb.